Φαρμακευτικά φυτά για να σπείρετε μόνοι σας: ημερολόγιο και χρήσεις στον κήπο

Σε αυτό το άρθρο 9 ⌄

Ένα παρτέρι με φαρμακευτικά φυτά είναι μία από τις ομορφότερες γωνιές ενός κήπου: διαδοχικές ανθοφορίες, αρώματα, επικονιαστές αδιάκοπα. Τα περισσότερα από αυτά τα είδη είναι επίσης ανθεκτικά, με μικρές ανάγκες σε νερό και χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις — φύτρωναν στους κήπους των παπάδων πολύ πριν μιλήσουμε για περμακουλτούρα.

Ο οδηγός αυτός αφορά την καλλιέργειά τους: τι να σπείρετε, πότε και πώς να συγκομίσετε και να αποξηράνετε. Δεν αφορά τις θεραπευτικές τους χρήσεις, και υπάρχει ένας λόγος που πρέπει να διατυπωθεί εξαρχής.

Διαβάστε πριν από οτιδήποτε

Ο όρος «φαρμακευτικό φυτό» δηλώνει μια παράδοση χρήσης, όχι την απουσία κινδύνου. Αρκετά είδη αυτής της οικογένειας είναι τοξικά, και ορισμένα είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα.

• Τα φυτά αυτά δεν υποκαθιστούν καμία θεραπεία. Σε περίπτωση συμπτώματος, συμβουλευτείτε γιατρό ή φαρμακοποιό.
• Ορισμένα αλληλεπιδρούν με φάρμακα ή αντενδείκνυνται σε περίπτωση εγκυμοσύνης, θηλασμού, στα παιδιά ή παρουσία χρόνιων παθήσεων. Ζητάτε πάντα τη γνώμη επαγγελματία πριν από κάθε εσωτερική χρήση.
• Ορισμένα είδη της συλλογής μας είναι καλλωπιστικά ή τοξικά και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να καταναλώνονται: αψιθιά, απήγανος, τανάτσετο, υπνοφόρος παπαρούνα. Καλλιεργούνται για το βοτανικό, μελισσοκομικό ή διακοσμητικό τους ενδιαφέρον.
• Μη χρησιμοποιήσετε ποτέ φυτό που δεν έχετε αναγνωρίσει με βεβαιότητα. Αρκετά φαρμακευτικά Apiaceae έχουν θανατηφόρα παρόμοια είδη.

Όσα ακολουθούν αφορούν λοιπόν την κηπουρική και τη μεταβίβαση μιας φυτικής κληρονομιάς — όχι συμβουλές υγείας.

Τα εύκολα, για αρχή

Ανθεκτικά, χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις και με σαφή αναγνώριση. Από αυτά πρέπει να ξεκινήσετε.

• Χαμομήλι (Matricaria chamomilla) — μονοετές, απευθείας σπορά την άνοιξη ή το φθινόπωρο, μόλις που καλυμμένο: χρειάζεται φως για να βλαστήσει. Στη συνέχεια αυτοσπείρεται.
• Μελισσόχορτο (Melissa officinalis) — πολύ εύκολο πολυετές, με έντονο άρωμα λεμονιού. Η βλάστηση είναι αργή και απρόβλεπτη: σπείρετε σε σπορείο και κάντε υπομονή. Μόλις εγκατασταθεί, γίνεται επεκτατικό — προβλέψτε του έναν οριοθετημένο χώρο.
• Καλέντουλα (Calendula officinalis) — ετήσιο φυτό, απευθείας σπορά από τον Μάρτιο έως τον Μάιο, πολύ μακρά ανθοφορία. Αυτοσπείρεται.
• Θυμάρι και φασκόμηλο — μεσογειακά πολυετή φυτά. Αποστραγγιζόμενο και φτωχό έδαφος, πλήρης ήλιος, κανένα πότισμα μόλις εγκατασταθούν. Σπορά την άνοιξη, αργή ανάπτυξη τον πρώτο χρόνο.
• Αχιλλέα η χιλιόφυλλη (Achillea millefolium) — εξαιρετικά ανθεκτικό πολυετές φυτό, τα επίπεδα σκιάδιά του είναι μία από τις καλύτερες πηγές τροφής για τις αιωρόμυγες.
• Μεγάλη μολόχα και αλθαία η φαρμακευτική — πολυετή, με παρατεταμένη καλοκαιρινή ανθοφορία, πολύ διακοσμητικά στο πίσω μέρος των παρτεριών.

Τα πολυετή φυτά που εγκαθίστανται μία φορά

Αναπτύσσονται πιο αργά, αλλά εγκαθίστανται για πολλά χρόνια.

• Πορφυρή εχινάκεια (Echinacea purpurea) — εντυπωσιακή, προσελκύει πολύ τους επικονιαστές. Χρειάζεται ψυχρή στρωμάτωση 4 έως 8 εβδομάδων για να βλαστήσει σωστά: δείτε τη Ψυχρή στρωμάτωση.
• (Valeriana officinalis) — ψηλό φυτό, αγαπά τα δροσερά εδάφη. Επιφανειακή σπορά, χρειάζεται φως για να βλαστήσει.
• Αγγελική η φαρμακευτική (Angelica archangelica) — επιβλητικό διετές φυτό, ύψους έως δύο μέτρα. Οι σπόροι του χάνουν πολύ γρήγορα τη βλαστική τους ικανότητα: σπείρετέ τους φρέσκους, κατά προτίμηση το φθινόπωρο.
• Λευκό μαρούβιο (Marrubium vulgare) — πολυετές φυτό ξηρών και φτωχών εδαφών, με ασημόχρωμο χνουδωτό φύλλωμα.
• Ταραξάκος (Taraxacum officinale) — ναι, σπέρνεται σκόπιμα: φύλλα για σαλάτα, ρίζα και μία από τις πρώτες πηγές νέκταρος την άνοιξη. Παρεμπιπτόντως, είναι το έμβλημά μας.
• Τσουκνίδα (Urtica dioica) — περιορίστε την σε μια ειδικά διαμορφωμένη γωνιά. Φυτό-ξενιστής για πολλές πεταλούδες, βάση για υγρό λίπασμα και εξαιρετικό ενεργοποιητικό του κομπόστ.

Τα εξωτικά και τα αξιοπερίεργα

• Ιερός βασιλικός Τούλσι (Ocimum tenuiflorum) — καλλιεργείται ως ετήσιο φυτό στα δικά μας κλίματα και ως πολυετές σε κλειστό χώρο. Πολύ ιδιαίτερο άρωμα, ανάμεσα στο γαρίφαλο και το πιπέρι.
• Στέβια (Stevia rebaudiana) — φύλλα με έντονη γλυκαντική δράση. Ευαίσθητη στο κρύο: καλλιεργείται σε γλάστρα που μεταφέρεται σε εσωτερικό χώρο τον χειμώνα. Δύσκολη βλάστηση· σπείρετε επιφανειακά, σε ζεστό περιβάλλον.
• Ινδικό τζίνσενγκ (Withania somnifera) — τροπικός θάμνος, καλλιεργείται σε γλάστρα στα δικά μας κλίματα.
• Δάφνη (Laurus nobilis) — αρωματικός θάμνος. Πολύ αργή βλάστηση, που διαρκεί αρκετούς μήνες. Δεν πρέπει να συγχέεται με την πικροδάφνη, η οποία είναι τοξική.

Ημερολόγιο σποράς

Περίοδος	Είδη	Μέθοδος
Φεβρουάριος – Μάρτιος	Εχινάκεια (μετά τη στρωμάτωση), θυμάρι, φασκόμηλο, στέβια	Σε προστατευμένο χώρο, σε ζεστό περιβάλλον
Μάρτιος – Μάιος	Χαμομήλι, καλέντουλα, αχιλλέα, μαρούβιο, μολόχα	Απευθείας σπορά
Απρίλιος – Ιούνιος	Μελισσόχορτο, βαλεριάνα, αλθαία, ιερός βασιλικός	Σε σπορείο και στη συνέχεια μεταφύτευση
Αύγουστος – Σεπτέμβριος	Χαμομήλι, καλέντουλα, αχιλλέα	Απευθείας σπορά, πρώιμη ανθοφορία το επόμενο έτος
Οκτώβριος – Νοέμβριος	Αγγελική (φρέσκοι σπόροι), πολυετή φυτά που χρειάζονται στρωμάτωση	Σπορά σε εξωτερικό χώρο, το κρύο διακόπτει τον λήθαργο

Ένα σημείο που εξηγεί πολλές αποτυχίες: πολλά φαρμακευτικά φυτά έχουν πολύ μικρούς σπόρους που χρειάζονται φως για να βλαστήσουν — χαμομήλι, βαλεριάνα, στέβια, μολόχα. Μην τους θάβετε: απλώς πιέστε τους πάνω στο υγρό υπόστρωμα.

Συγκομιδή και αποξήρανση

Πότε να συγκομίσετε

Η κατάλληλη στιγμή εξαρτάται από το όργανο, καθώς η συγκέντρωση των δραστικών ουσιών μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια του κύκλου.

• Φύλλα — πριν από την ανθοφορία, όταν το φυτό συγκεντρώνει εκεί τους πόρους του.
• Άνθη — στην αρχή της ανθοφορίας, μόλις έχουν ανοίξει.
• Ολόκληρα υπέργεια μέρη — σε πλήρη ανθοφορία.
• Ρίζες — το φθινόπωρο του δεύτερου έτους, όταν το φυτό έχει μεταφέρει τα αποθέματά του προς τα κάτω.
• Σπόροι — σε πλήρη ωριμότητα, πριν διασκορπιστούν.

Σε κάθε περίπτωση: το πρωί, αφού εξατμιστεί η δροσιά, με ξηρό καιρό. Τότε τα αιθέρια έλαια είναι πιο συμπυκνωμένα.

Σωστή αποξήρανση

1. Σε απόλυτη σκιά — το φως υποβαθμίζει τις δραστικές ουσίες και αλλοιώνει τα χρώματα.
2. Σε αεριζόμενο χώρο, στους 20 έως 35 °C. Μια αεριζόμενη σοφίτα είναι ιδανική.
3. Σε μικρά ματσάκια κρεμασμένα ανάποδα ή απλωμένα σε σχάρες για τα ευαίσθητα άνθη.
4. Χωρίς να τα στοιβάζετε — ο αέρας πρέπει να κυκλοφορεί ανάμεσα στους βλαστούς, διαφορετικά θα μουχλιάσουν στο εσωτερικό.
5. Η δοκιμή: ένα αποξηραμένο φυτό σπάει καθαρά αντί να λυγίζει. Υπολογίστε από λίγες ημέρες έως δύο εβδομάδες.

Αποθήκευση

Σε αεροστεγή γυάλινα βάζα, προστατευμένα από το φως, με ετικέτα και ημερομηνία. Τα φύλλα και τα άνθη διατηρούν τις ιδιότητές τους για περίπου έναν χρόνο, ενώ οι ρίζες για δύο έως τρία χρόνια. Ένα αξιόπιστο σημάδι: αν έχει χαθεί το άρωμα, το φυτό δεν αξίζει πλέον πολλά.

Η θέση τους στον κήπο

Ένα παρτέρι με φαρμακευτικά φυτά δεν είναι απλώς ένας χρηστικός χώρος: είναι μία από τις καλύτερες δεξαμενές ωφέλιμων οργανισμών σε έναν λαχανόκηπο.

• Ομαδοποιήστε τα ανάλογα με τις ανάγκες τους σε νερό — τα μεσογειακά (θυμάρι, φασκόμηλο, μαρούβιο) από τη μία, σε στραγγερό και φτωχό έδαφος· εκείνα που αγαπούν τη δροσιά (μελισσόχορτο, βαλεριάνα, αγγελική) από την άλλη. Αυτό είναι το πιο δαπανηρό λάθος όταν τα αναμειγνύετε.
• Μην λιπαίνετε. Τα αιθέρια έλαια συγκεντρώνονται σε ένα φυτό που βρίσκεται υπό ήπια καταπόνηση. Η περίσσεια αζώτου δίνει άφθονο αλλά άτονο φύλλωμα.
• Περιορίστε τα επεκτατικά — μελισσόχορτο, τσουκνίδα, μέντα: σε θαμμένη γλάστρα ή με φράγμα.
• Αφήστε τα να ανθίσουν — ακόμη κι αν συγκομίζετε τα φύλλα πριν από την ανθοφορία, κρατήστε μερικά φυτά ανθισμένα για τους επικονιαστές. Δείτε Συνδυασμός λουλουδιών στον λαχανόκηπο.
• Τοποθετήστε τα στη ζώνη 1 ή 2 — κοντά στο σπίτι, εκεί όπου περνάτε. Ένα φαρμακευτικό φυτό στο βάθος του κήπου δεν θα συγκομιστεί ποτέ.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορούμε να καλλιεργήσουμε φαρμακευτικά φυτά σε γλάστρα;

Ναι, ιδιαίτερα τα μεσογειακά — θυμάρι, φασκόμηλο, λευκόσαλβια — που προτιμούν καλά στραγγιζόμενα και φτωχά υποστρώματα. Η στέβια και το ινδικό τζίνσενγκ είναι μάλιστα απαραίτητα σε γλάστρα στα δικά μας κλίματα. Δείτε το Λαχανόκηπος στο μπαλκόνι.

Γιατί δεν βλασταίνουν οι σπόροι του μελισσόχορτού μου;

Τρεις πιθανές αιτίες: θάφτηκαν πολύ βαθιά (χρειάζονται φως), το υπόστρωμα είναι πολύ κρύο ή απλώς αργούν — το μελισσόχορτο χρειάζεται μερικές φορές τρεις έως τέσσερις εβδομάδες. Μην πετάξετε το σπορείο πολύ νωρίς.

Χρειάζεται να έχουμε κήπο μοναστηριακού τύπου για να το κάνουμε σωστά;

Όχι, η διάταξη είναι ελεύθερη. Αυτό που μετράει είναι η ομαδοποίηση ανάλογα με τις ανάγκες σε νερό και η προσβασιμότητα. Πολλά φαρμακευτικά φυτά εντάσσονται πολύ καλά στην άκρη του λαχανόκηπου ή σε καλλωπιστικό παρτέρι.

Μπορούμε να συγκομίσουμε τους σπόρους τους;

Ναι, και για τα περισσότερα είναι απλό: το χαμομήλι, η καλέντουλα, η αχιλλέα, η μολόχα και το μελισσόχορτο παράγουν άφθονους σπόρους. Προσοχή στην αγγελική, οι σπόροι της οποίας δεν διατηρούνται καλά. Δείτε το Πώς να διατηρείτε τους σπόρους σας.

Προσελκύουν αυτά τα φυτά τα επιβλαβή έντομα;

Μάλλον το αντίθετο. Τα αιθέρια έλαιά τους δυσκολεύουν τον οσφρητικό εντοπισμό πολλών εντόμων, ενώ τα άνθη τους τρέφουν τα ωφέλιμα έντομα. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους παραδοσιακά τα φυτεύαμε στις άκρες του λαχανόκηπου.

Βασικά σημεία

Ξεκινήστε με το χαμομήλι, την καλέντουλα, το μελισσόχορτο και το θυμάρι: τέσσερα ξεκάθαρα είδη, εύκολα στην καλλιέργεια και την αποξήρανση. Ομαδοποιήστε τα ανάλογα με τις ανάγκες τους σε νερό, μην τα λιπαίνετε, συγκομίστε το πρωί και αποξηράνετέ τα στη σκιά. Και για κάθε εσωτερική χρήση, ζητήστε επαγγελματική συμβουλή — η καλλιέργεια και η θεραπεία είναι δύο διαφορετικά επαγγέλματα.

Για περισσότερα

• Σπόροι βρώσιμων λουλουδιών: σπορά, συγκομιδή και χρήση
• Βρώσιμα πολυετή φυτά
• Ψυχρή στρωμάτωση: γιατί και πώς να βλαστήσετε τους σπόρους;
• Το ημερολόγιο σποράς μήνα προς μήνα

Ανακαλύψτε τη συλλογή μας από φαρμακευτικά φυτά και τους αρωματικούς και φαρμακευτικούς σπόρους — όλοι αναπαραγώγιμοι και μη επεξεργασμένοι.