Eski domates tohumları: çeşitler, ekim, bakım

Bu makalede 8 ⌄

Bir ata domatesi yalnızca daha belirgin bir tada sahip domates değildir: soyundan gelenleri aynı özellikleri koruyan sabit bir çeşittir. Onu ekersiniz, hasat edersiniz, tohumlarını saklarsınız ve ertesi yıl aynı domatesi — bahçenize biraz daha iyi uyum sağlamış hâliyle — elde edersiniz. Onu F1 hibritinden kökten ayıran özellik budur.

Bu rehberde kullanım amacına göre çeşit seçimi, adım adım ekim, bitkinin yetiştirilmesi ve bahçıvanların %90'ının karşılaştığı sorunlar ele alınmaktadır.

Bir ata tohumunu tanımlayan özellik

Birbirine karıştırılmaması gereken iki kavram.

Sabit bir çeşit (veya popülasyon çeşidi) istikrarlıdır: özellikleri nesilden nesile aktarılır. Domates kendine döllenen bir bitki olduğundan — çiçek açılmadan önce bile kendini döller — tesadüfi çaprazlanmalar nadirdir; bu da onu bahçede yeniden üretimi en kolay türlerden biri hâline getirir.

Bir F1 hibriti, iki saf hattın kontrollü çaprazlanmasıyla elde edilir. İlk nesil güçlü ve homojendir; ancak tohumları, ayrışmış ve öngörülemez özelliklere sahip bir sonraki nesil verir. F1 tohumları, hibritler ve yeniden üretilebilir tohumlar arasındaki farkı görün.

Pratik sonucu şu: tohumlarınızı nasıl hasat edip saklayacağınızı bildiğiniz sürece, birkaç paket ata tohumu sizi kendi kendinize yetebilir hâle getirmeye yeter.

Kullanım amacınıza göre çeşidinizi seçin

Memnuniyeti belirleyen nokta budur. Salatada kullanılmak üzere doldurulacak bir domates hayal kırıklığı yaratır; sos yapımında kullanılan çeri domates ise saatlerce emek kaybettirir.

Çiğ yemek, salatada kullanmak için

• Rose de Berne — çok ince kabuklu, yumuşak ve tatlı etli. Lezzetiyle öne çıkar, ancak narindir: taşınmaya dayanmaz ve kuraklıktan sonra yağan en hafif yağmurda bile çatlar.
• Noire de Crimée — yoğun, hafif tuzlu bir lezzet. Sıcağa ve kuraklığa dayanıklıdır.
• Ananas — sarı ve kırmızı mermer desenli, çok iri ve asit oranı düşük meyveler verir. Yetişme döngüsü uzundur: yalnızca yazların sıcak geçtiği bölgelere veya seraya uygundur.

Yemek pişirmek, doldurmak ve sos yapmak için

• San Marzano — sos yapımında referans domates: yoğun etli, az çekirdekli ve suyu az. Hızla suyunu çeker ve aroması iyi yoğunlaşır.
• Roma — aynı kullanım alanı; daha verimli ve daha dayanıklı.
• Cœur de Bœuf — etli, çekirdek yuvası az: doldurmak için ideal. Düzensiz sulama durumunda çiçek burnu çürüklüğüne karşı hassastır.

Zorlu bir bahçe veya yeni başlayanlar için

• Marmande ve Saint-Pierre — Fransız sebze bahçelerinin iki güvenilir çeşidi. Dayanıklı, düzenli verimli ve toleranslı.
• Moneymaker — çok verimli, özel bir bakım gerektirmez.

Balkon veya küçük alanlar için

Hiç tereddüt etmeden kiraz domatesleri tercih edin: kısa yetişme döngüsü, düzensiz sulamaya karşı daha fazla dayanıklılık ve zamana yayılan üretim.

• Black Cherry — kiraz domateslerin en lezzetlisi; tatlı ve aroması katmanlı.
• Poire Jaune — çok dekoratif, tatlı ve çocukların beğenisini kazanır.
• Cerise Rouge — yetiştirilmesi en kolay olanı, oldukça verimli.

Ayrıca Balkon sebze bahçesi yazımıza da göz atın.

Özgünlük arayanlar için

• Green Zebra — yeşil ve sarı çizgili, mayhoş. Olgunluğu rengine değil, dokunulduğunda verdiği hisse göre anlaşılır.
• Tigerella — kırmızı ve turuncu çizgili, erkenci ve çok verimli.
• Banana Legs — sarı, uzun meyveler; eti sert, kurutulduğunda mükemmel.

Tüm çeşitlerimiz domates, biber ve dolmalık biber tohumları koleksiyonumuzda yer alıyor.

Ekim: Önce sıcaklık, sonra ışık

Domates ekimi nadiren bakım eksikliği nedeniyle başarısız olur; çoğu zaman takvim hatası yüzünden başarısız olur.

Ne zaman

Son don tarihinizden 6 ila 8 hafta önce hesaplayın. Fransa'nın büyük bölümünde bu, ekimi mart ortası ile nisan başı arasına denk getirir. Bahçe bitkileri için yetiştirme aydınlatması olmadan şubatta ekim yapmak zaman kazandırmaz: Şaşırtma sonrasında gelişimi duracak, cılız fideler elde edersiniz.

Nasıl

1. İnce yapılı ve nemli fide toprağı, saksılarda veya fide tepsisinde.
2. Tohumları yerleştirin ve üzerlerini yalnızca 5 mm toprakla örtün; hafifçe bastırın.
3. Çimlenene kadar sıcaklığı 20 ila 25 °C'de tutun — 15 °C'nin altında çimlenme çok yavaş ve düzensiz olur. Buzdolabının üstü veya ısıtıcı bir örtü uygundur.
4. Çimlenmeden hemen sonra (5 ila 10 gün), öncelik değişir: Sıcaklığı 18 °C'ye düşürün ve mümkün olduğunca fazla ışık sağlayın. En sık yapılan hata budur — Çimlenmeden sonra fideleri sıcak tutmak, uzun ve dayanıksız gövdelerin oluşmasına neden olur.

Şaşırtmak

İlk şaşırtmayı, iki gerçek yaprak aşamasında ayrı bir saksıya yapın (yuvarlak olan ilk iki yaprak çeneklerdir). Gövdeyi çeneklere kadar toprağa gömün: Domates, gömülü gövdesi boyunca adventif kökler oluşturur; bu da çok daha güçlü bir kök sistemi sağlar. Bu yöntem, biraz uzamış fideler için de çözümdür.

Son dikimden bir hafta önce fideleri sertleştirin: Rüzgârdan korunan bir yerde, günde birkaç saat dışarı çıkarın ve süreyi kademeli olarak artırın.

Dikmek ve yetiştirmek

Dikim

• Son donlardan sonra, toprak 15 °C'ye ulaştığında.
• Bitkiler arasında en az 60 cm, güçlü gelişen çeşitlerde 80 cm bırakın. En sık hafife alınan aralık budur ve mildiyönün başlıca nedenidir: Sık dikilmiş bitkiler hiçbir zaman kurumaz.
• Derine dikin; köklere daha sonra zarar vermemek için başlangıçtan itibaren bir destek kazığı yerleştirin.
• İlk sulamadan sonra malçlayın. Malç, mildiyönün başlıca taşıyıcısı olan toprağın yapraklara sıçramasını sınırlar.

Budama yapılmalı mı?

Bu konu tartışmalıdır ve yanıt büyüme tipine bağlıdır.

• Belirsiz büyüyen çeşitler (eski çeşitlerin çoğu) sınırsız büyür. Serin iklimlerde veya kısa mevsimlerde, yaprak koltuklarında çıkan sürgünleri — koltuk sürgünlerini — koparmak enerjiyi daha az sayıda meyveye yoğunlaştırır; böylece meyveler daha güvenilir biçimde olgunlaşır.
• Sıcak iklimlerde yaprakları bırakmak meyveleri güneş yanığından korur. Hafif bir budama yeterlidir.
• Belirli büyüyen çeşitler (Roma gibi) kendiliğinden büyümeyi durdurur: onları budamayın, yoksa ürünü yok edersiniz.

Her durumda toprağa değen alt yaprakları koparın: mildiyö bitkiye bu yapraklar üzerinden girer.

Sulamak

Kökten, asla yaprakların üzerinden değil ve özellikle düzenli sulayın. Düzensizlik, miktardan daha zararlıdır: meyvelerin çatlamasına neden olur ve çiçek burnu çürüklüğünü teşvik eder. Haftada iki kez bolca sulamak, her gün az miktarda sulamaktan daha iyidir.

Yaygın sorunlar ve gerçek nedenleri

Belirti	Nedeni	Ne yapmalı
Yapraklarda ve meyvelerde kahverengi lekeler, alt yüzeyde beyaz küf tabakası	Mildiyö (yapraklardaki nemin teşvik ettiği mantar hastalığı)	Bitkiler arasında daha fazla mesafe bırakın, malçlayın, kökten sulayın ve havalandırın. Etkilenen kısımları hemen uzaklaştırın.
Meyvenin alt kısmı siyah ve çökük	Çiçek burnu çürüklüğü — bir hastalık değildir, düzensiz sulamadan kaynaklanan kalsiyum özümseme bozukluğudur	Sulamayı düzenli hâle getirin ve malçlayın. Kalsiyum vermek gereksizdir; neredeyse her zaman zaten mevcuttur.
Çatlamış meyveler	Kurak bir dönemden sonra sulamaya aniden yeniden başlama	Aynı çözüm: düzenli bakım ve malçlama
Çok çiçek, az meyve	Aşırı sıcaklık (35 °C'nin üzerinde polen kısırlaşır) veya fazla azot	Sıcak saatlerde gölgelendirin; aşırı gübrelemeyin
Yukarı doğru kıvrılmış yapraklar	Su veya sıcaklık stresi, genellikle hafif	Gözlemleyin, malçlayın. Başka bir belirti yoksa ciddi değildir.

Kendi tohumlarınızı toplamak

Eski çeşitlerin temel avantajı budur ve oldukça basittir. İyice olgunlaşmış bir meyvenin tohumlarını en sağlıklı bitkiden alın; çimlenmeyi engelleyen jelatinimsi tabakayı çözmek için 2 ila 4 gün fermente edin, durulayın ve gölgede kurutun.

Uygun şekilde saklandığında domates tohumları 5 ila 7 yıl canlılığını korur. Ayrıntılı yöntem Tohumlarınızı yıldan yıla nasıl saklayabilirsiniz? başlıklı yazımızda yer alıyor.

Sıkça sorulan sorular

Birkaç çeşidi yan yana dikip tohumlarını saklayabilir miyim?

Evet. Domates kendi kendine döllendiği için çaprazlamalar nadirdir. Tohum alınacak bitkiler arasında birkaç metrelik mesafe bırakmak, bunları göz ardı edilebilir düzeye indirmek için yeterlidir — bunun gerçek bir sorun olduğu kabakgillerin aksine.

Fesleğen gerçekten domateslerin tadını iyileştirir mi?

Bunu ortaya koyan herhangi bir çalışma yok. Ancak bu birlikteliğin koruma ve biyolojik çeşitlilik açısından gerçek bir faydası vardır. Bu konuyu Domates ve fesleğeni bir arada yetiştirmek: Efsane mi, gerçek mi? başlıklı yazımızda ele aldık.

Kaç kök dikilmeli?

Taze tüketim için kişi başına 3 ila 4 kök, konserve yapacaksanız bunun iki katını hesaplayın. Uygun şekilde yetiştirilen bir kök, çeşide ve mevsime bağlı olarak 2 ila 5 kg ürün verir.

Ata domatesleri saksıda yetiştirilebilir mi?

Evet, ancak iri meyveli bir çeşit için en az 30 litrelik bir kap ve yazın günlük sulama gerekir. Çeri domatesler buna çok daha iyi uyum sağlar — 15 ila 20 litre yeterlidir.

Gübre vermek gerekir mi?

Dikim sırasında genellikle olgun kompost yeterlidir. Azotlu gübrelemeye dikkat edin: Muhteşem bir yapraklanmaya, ancak az meyveye yol açar.

Önemli not

Öncelikle kullanım amacına göre seçim yapın; çimlenmeden sonra ne çok erken ne de hava çok sıcakken ekin, bitkiler arasında cömertçe mesafe bırakın ve kök dibini düzenli olarak sulayın. Bu dört nokta işin büyük bölümünü çözer — geri kalanı ise her yıl yeni bir çeşidi keşfetmenin keyfidir.

Daha fazlası için

• Ata tohumları: Nedir? Neden yetiştirilmelidir?
• Aylara göre ekim takvimi
• Sebze bahçesinde en iyi sebze eşleşmeleri

domates, acı biber ve dolmalık biber tohumları koleksiyonumuzu keşfedin — tümü yeniden üretilebilir; her yıl hasat edip yeniden ekebilirsiniz.