Permakültürle sebze bahçesi nasıl yapılır? Yeni başlayanlar için eksiksiz rehber

Bu makalede 9 ⌄

Permakültür bir bahçecilik tekniği değil, bir tasarım yöntemidir. Fark önemlidir: tohum satın alarak ya da bir ekim yatağı kazarak başlanmaz; önce arazi gözlemlenir ve oraya neyin, nereye ve neden yerleştirileceğine karar verilir. Sonrasındaki her şey — canlı toprak, malçlama, bitki birliktelikleri, yükseltilmiş yataklar — bu ön çalışmadan doğar.

Bu rehber, permakültür bahçesinin oluşturulma sırasını izler: gözlemlemek, tasarlamak, toprağı hazırlamak, bitkileri seçmek, yerleştirmek ve ardından bakım yapmak. Hem 20 m²'lik bir alanda işe başlayanlara hem de ayaklarının altındaki süreçleri anlamak isteyenlere hitap eder.

1. Herhangi bir şeye dokunmadan önce gözlemleyin

Herkesin atladığı, ancak en çok maliyetli hatayı önleyen aşama budur. İdeal olarak tam bir mevsim boyunca gözlem yapılır. Uygulamada, birkaç haftalık dikkatli gözlem bile yerleştirme hatalarını önlemeye yeter.

Not edilmesi gerekenler

• Güneşin hareketi — ışığın saat 9'da, 13'te ve 17'de nereye düştüğünü gözlemleyin. Meyvesi yenen sebzelerin çoğu altı saat doğrudan güneş ister; marul ve ıspanak ise öğleden sonra hafif gölgeyi tercih eder.
• Hâkim rüzgâr — Fransa'da en sık batıdan veya kuzeybatıdan eser. Düzenli bir rüzgâr, toprağı yağmur eksikliğinden çok daha hızlı kurutur.
• Şiddetli bir sağanaktan sonra suyun nerede biriktiği ve nerede bir saat içinde kaybolduğu. Bu iki bölgeye aynı bitkiler ekilmemelidir.
• Kendiliğinden yetişen bitkiler — toprağın durumu hakkında ücretsiz bilgi verirler. Isırgan otu ve yoğurt otu: azotça zengin toprak. Atkuyruğu ve sürünücü düğün çiçeği: sıkışmış ve nemli toprak. Sinir otu: sıkışmış toprak. Labada: ağır ve asitli toprak.

Toprağınızın dokusunu tanıyın

İki test yeterlidir ve bunların hiçbir maliyeti yoktur. Sosis testi: Bir avuç toprağı nemlendirin ve yuvarlayın. Kırılmadan bükülebilen bir sosis şekli oluşturuyorsa toprak killi; hemen ufalanıyorsa kumludur. Kavanoz testi (toprak + su, 24 saat bekletme), kum / mil / kil oranlarını art arda oluşan katmanlar hâlinde görmenizi sağlar.

Farklı toprak türleri başlıklı makalemiz, iki yöntemi ve sonuca göre yapılması gereken iyileştirmeleri ayrıntılı olarak ele alıyor.

2. Tasarlamak: 20 m²'de bile bölgeleme

Permakültür tasarımından alınan bölgeleme ilkesi, şaşırtıcı derecede sıradan ama bir o kadar da etkili: Bir bitki ne kadar çok ilgi gerektiriyorsa, kapıya o kadar yakın olmalıdır.

• 1. Bölge — mutfaktan on adım uzakta: aromatik otlar, kesilerek hasat edilen salatalar, turplar, yenilebilir çiçekler. Terliklerle gidip alacağınız her şey.
• 2. Bölge — iki veya üç günde bir ziyaret: domates, kabak, fasulye, havuç.
• 3. Bölge — haftada bir ziyaret: patates, sürünücü kabaklar, tahıllar, yeşil gübre bitkileri.
• 4. Bölge — meyve bahçesi, meyve veren çit, kompost, odun deposu.
• 5. Bölge — yabani bırakılmış bir köşe. Bu ihmal değildir: bahçedeki faydalı canlıların rezerv alanıdır.

Balkonda da aynı mantık geçerlidir: fesleğen pencere kenarında, kabak ise arkadaki büyük saksıda. Sürecin tamamı Yetiştirme bölgelerine ve güneş alımına göre bahçe planlaması bölümünde açıklanmıştır.

Alan planlaması için bir öneri: bir ekim yatağı en fazla 1,20 m genişliğinde olmalıdır. Daha geniş olduğunda, üzerine basmadan merkezine ulaşamazsınız — toprağı sıkıştırmak, aşağıdaki biyolojik çalışmayı tamamen bozar.

3. Canlı toprak: aşağıda gerçekte neler oluyor?

Permakültürün özü ve toprağın neden altüst edilmediğinin nedeni budur.

İyi durumdaki bir toprak, belirgin bir biyolojik tabakalaşmaya ev sahipliği yapar. İlk birkaç santimetrede oksijene ihtiyaç duyan aerobik organizmalar — bakteriler ve mantarlar — yaşar. Daha derinlerde ise oksijenle temas ettiğinde ölen anaerobik organizmalar bulunur. Toprağı bel ile altüst etmek bu iki katmanı tersine çevirir ve her iki popülasyonu da aynı anda öldürür. Ardından toprağın yeniden oluşması birkaç ay sürer; bu süreçte organik madde rezervlerini hızla serbest bırakır. Bu nedenle sürümden sonra önce bir « canlanma » yanılsaması, ardından da fakirleşme görülür.

Üç aktör

• Bakteriler yumuşak maddeleri ayrıştırır ve özellikle baklagillerle (bezelye, fasulye, üçgül, yonca) simbiyoz içinde atmosferik azotu bağlar.
• Mikoriza mantarları, köklere bağlanan ve emilim yüzeylerini büyük ölçüde genişleten bir ağ oluşturur. Mantarlar su ve mineralleri sağlar; bitki ise fotosentezle ürettiği şekerleri sunar. Bu ağın oluşması yıllar alır, ancak bir çapa makinesi tarafından yok edilmesi birkaç dakika sürer.
• Toprak faunası — solucanlar, yaykuyruklular, tesbih böcekleri, akarlar — organik maddeleri parçalar ve toprağı havalandırıp drenajını sağlayan galeriler oluşturur.

Bu ekosistemin ayrıntıları Canlı toprağın temelleri bölümünde açıklanmıştır.

4. Toprağı sürmeden hazırlamak

Kartondan malç yöntemi (çimlik veya işlenmemiş arazi üzerinde)

1. Mevcut bitki örtüsünü dipten biçin, köklerinden sökmeyin — ölü kökler organik maddeye ve kanallara dönüşecektir.
2. Önce toprağı bolca sulayın. Herkesin unuttuğu adım budur: kuru toprağın üzerine serilen karton, yağmuru aylarca engeller.
3. Baskısız kahverengi karton serin; yapışkanları ve zımbaları çıkarın, karton parçalarını en az 15 cm üst üste bindirin.
4. 20 ila 30 cm organik malzeme serin ve kahverengi malzemeler (ölü yapraklar, saman, parçalanmış bitki artıkları) ile yeşil malzemeleri (çim biçme artıkları, sebze-meyve kabukları, taze kompost) dönüşümlü olarak yerleştirin.
5. 5 cm olgun kompostla veya iyi toprakla bitirin; tohumlarınızı bunun içine ekeceksiniz.

Kök sebzeleri dikmeden önce üç ila altı ay bekleyin. Buna karşılık kabakları veya patatesleri ilk yıl, kartonun içinden açılmış topraklı ceplere dikebilirsiniz.

Yükseltilmiş yataklar yapmak gerekir mi?

Permakültüre dair yaygın idealize edilmiş imajın düşündürdüğünün aksine, her zaman değil. Yükseltilmiş yatağın ağır, drenajı kötü veya nemli iklimli topraklarda gerçek bir faydası vardır: ilkbaharda toprağın daha erken ısınmasını sağlar ve köklerin havasız kalmasını önler. Kuru iklimlerde veya kumlu topraklarda ise ters etki yapar: toprağı kurutur. Bu durumda düz, hatta hafifçe çukur bir yatak daha etkili olur.

Tüm yöntem — suyu sünger gibi tutan, merkeze gömülü odun da dâhil — Yükseltilmiş yatakta yetiştirme başlıklı yazıda açıklanıyor.

5. Bitkileri seçmek ve birlikte yetiştirmek

Yeniden üretilebilir tohumlar ve bunun nedenleri

Permakültürde tohum yıllık bir tüketim malzemesi değildir: sistemin bir parçasıdır. Aynı bahçede her yıl yeniden ekilen bir popülasyon çeşidi, toprağınıza ve ikliminize yavaş yavaş uyum sağlar — sizin bahçenizde gerçekleşen bir doğal seçilim. Her ilkbaharda aynı şekilde yeniden satın alınan bir F1 hibriti ise bunu asla yapamaz.

F1, hibrit ve yeniden üretilebilir tohumlar arasındaki farkı ve tüm ata çeşitlerimizi inceleyin.

Gerçekten geçerli olan ilişkiler

Birçok ilişkilendirme sağlam bir temelden yoksun olarak dolaşıma giriyor. Ancak üç mekanizma iyi belgelenmiştir:

• Koku yoluyla şaşırtma — aromatik bir bitki, bir ürünün kokusunu maskeler ve zararlının onu bulmasını zorlaştırır. Pırasa ve havuçta durum böyledir; bu bitkilerin zararlı sinekleri birbirlerinin yönünü şaşırır.
• Tuzak bitki — latin çiçeği yaprak bitlerini çeker ve bu zararlılar yakındaki kabakları terk eder. Bu nedenle «kovucu» değildir: bilerek feda edilir.
• Alanı tamamlayıcı biçimde kullanma — derin ve sığ kökler, dik büyüyen bitkiler ve yer örtücüler: doğrudan rekabet olmadan aynı alandan daha fazla ürün alırsınız.

Zararlılara karşı yararlı eşlikçi bitkiler de dâhil ayrıntılı liste Sebze bahçesinde en iyi sebze birliktelikleri yazısında yer alıyor.

Toprağı asla çıplak bırakmayın

İki ürün arasındaki dönemde bir yeşil gübre bitkisi ekin: yazın arı otu, kısa süreli ara ekimde hardal, kışı geçirmek için çavdar veya yonca. Toprağı besler, yabani otları sınırlar ve kış yağmurlarının besin maddelerini yıkayıp götürmesini önlersiniz. Bu, tüm sebze bahçesinde emek karşılığında en fazla fayda sağlayan uygulamadır.

6. Su: daha az sulayın, daha iyi sulayın

İyi tasarlanmış permakültür sebze bahçesi az su tüketir, ancak bu sihirle değil, üç etkinin birikimiyle olur.

• Sürekli malç — 5 ila 10 cm saman, yaprak veya parçalanmış bitki materyali. Yüzeydeki buharlaşmayı büyük ölçüde azaltır, sıcaklığı sabit tutar ve ayrışırken toprak canlılarını besler.
• Organik madde — topraktaki organik madde miktarındaki her artış, su tutma kapasitesini belirgin ölçüde artırır. Bu, yavaş fakat birikimli bir etkidir ve yıllar içinde oluşur.
• Sulama biçimi — az ve sık yerine seyrek ve derinlemesine sulayın. Her gün yüzeysel sulama, kökleri kuraklığa en savunmasız oldukları yüzeyde tutar.

Bu yaklaşımın baştan sona uygulanışı Sulamasız bir sebze bahçesi oluşturma yazısında açıklanıyor.

En sık yapılan altı hata

1. İlk yıl çok büyük düşünmek. İyi bakılan 20 m², yabani otların kapladığı 100 m²'den daha fazla ürün verir. Alanı ikinci yıl büyütün, daha önce değil.
2. Kuru toprağın üzerine malç sermek. Malç mevcut nemi korur, nem oluşturmaz. Önce sulayın, ardından malçlayın.
3. İlkbaharda çok erken malçlamak. Örtülü toprak daha yavaş ısınır. Ekimden iki hafta önce malçı kenara çekin, fideler çıktıktan sonra yeniden serin.
4. Olgunlaşmamış kompostu genç fidelerin dibine uygulamak — geçici bir «azot açlığına» neden olur ve bitkilerin sararmasına yol açar. Kompostlama: doğayı taklit ederek toprağı beslemek sayfasına bakın.
5. Münavebeyi unutmak. Canlı toprakta bile aynı familyayı aynı yerde tekrarlamak hastalık etmenlerini yoğunlaştırır. Üç ya da dört yıllık bir döngü yeterlidir.
6. Başka yerde gördüğünüz bir modeli kopyalamak. Bretonya’daki bir bahçenin yükseltilmiş yataklarının Güney Fransa’daki bir bahçede yeri yoktur. Permakültür bağlam içinde düşünülür — tanımı da zaten budur.

Sıkça sorulan sorular

Gerçekten canlı bir toprağa sahip olmak ne kadar sürer?

İlk belirtiler — çok sayıda solucan, ufalanabilir bir yapı, orman tabanı kokusu — düzgünce malçlanmış ve işlenmemiş toprakta genellikle ikinci yıldan itibaren ortaya çıkar. Mikoriza ağı ise birkaç yıl içinde oluşur.

Balkonda permakültür yapılabilir mi?

Tasarım ilkeleri evet: gözlem, bölgelendirme, birlikte yetiştirme, toprağı örtme, organik maddeyi geri dönüştürme. Saksıdaki «canlı toprak» sınırlı kalır, ancak solucan kompostu ve yüzey malçlaması buna faydalı bir yaklaşım sağlar. Balkonda sebze bahçesi sayfasına bakın.

Toprağa gerçekten hiç dokunmamak mı gerekir?

Hayır. Toprağı ters çevirmekten kaçınırız, müdahale etmekten değil. Katmanları tersine çevirmeden grelinette ile havalandırmak, kompostu toprağa karıştırmak için yüzeysel olarak tırmıklamak, ekim için bir karık açmak: bunların tümü canlı toprakla tamamen uyumludur.

Sadece bir hafta sonum varsa nereden başlamalıyım?

1,20 m’ye 3 m ölçülerinde, kartonla hazırlanmış, organik maddeyle doldurulup malçlanmış bir sebze yatağı. Ardından dört kolay tür: turp, marul, kabak ve latin çiçeği. Daha fazla yatırım yapmadan önce sistemin işleyişini anlamak için bu kadarı yeterlidir.

Akılda tutulması gerekenler

Permakültürle yetiştirilen bir sebze bahçesi, yükseltilmiş yataklarından ya da görünürdeki dağınıklığından değil, üç özelliğinden anlaşılır: toprağın hiçbir zaman çıplak bırakılmaması, asla ters çevrilmemesi ve tasarımın bir modele göre değil, bulunduğu yere uyarlanması. Geri kalan her şey — verim, dayanıklılık, su tasarrufu — birkaç mevsim içinde doğal olarak bundan doğar.

Daha ileri gitmek için

• Permakültürün temelleri: canlı toprak, biyolojik çeşitlilik, özerklik
• Aydan aya ekim takvimi
• Tohumlar bir yıldan diğerine nasıl saklanır
• Permakültürle bir sebze bahçesine başlamak için hangi tohumlar seçilmeli?

Başlamak için sebze bahçesi tohumlarımızı, yeşil gübrelerimizi ve başlangıç setlerimizi keşfedin — tüm tohumlarımız yeniden üretilebilir.