Kadim tahıllar: Nedir bunlar? Neden yetiştirilmelidir?

Bu makalede 7 ⌄

«Eski tohumlar» ifadesi, düzenleyici bir tanımı olmamasına rağmen kullanılır. Günlük kullanımda bu ifade, her yıl yeniden eken bahçıvan ve çiftçi nesilleri tarafından sabitlenmiş, endüstriyel seleksiyondan önceki çeşitleri belirtir. Birçoğu bir köyün, vadinin, bölgenin veya onları seçen kişinin adını taşır — bu, kökenlerinin çoğu zaman ilk göstergesidir.

Onların değeri nostaljik olmalarında değildir. Değerleri üç somut noktada yatar: yeniden ekilebilirler, uyum sağlarlar ve ticari üretim zincirinin büyük ölçüde terk ettiği tat ve şekil çeşitliliğini sunarlar.

Eski bir çeşidi tanımlayan nedir?

Biri genellikle birbiriyle karıştırılan üç özellik.

• Sabitlenmiştir — özellikleri bir nesilden diğerine güvenilir biçimde aktarılır. Bu, bazen yüzyıllar boyunca sürdürülen sabırlı bir seleksiyonun sonucudur; her yıl en iyi bitkilerin tohumları saklanmıştır.
• İçsel değişkenliğini korur — saf bir hattın aksine, eski bir çeşidin bireyleri birbirinin aynı değildir. Bu kalıntı heterojenlik, onun gelişmesini sağlayan şeydir; bir seleksiyon kusuru değildir.
• Gerçek koşullarda seçilmiştir — sistematik sulama veya kimyasal koruma olmadan, onu yiyen insanlar tarafından bahçelerde. Dolayısıyla dikkate alınan ölçütler taşıma dayanıklılığı veya boyut homojenliği değil, lezzet, dayanıklılık ve saklamaya uygunluktu.

Kategoriler arasındaki ayrıntılı farklar — sabit çeşit, hibrit, F1 — F1, hibrit ve yeniden üretilebilir tohumlar arasındaki fark nedir? başlıklı yazıda açıklanıyor.

Ticari adlandırmalara dikkat edin: «eski çeşit» korunan bir ibare değildir. Gerçekten güven veren ifadeler «yeniden üretilebilir» veya «popülasyon çeşidi» ifadeleridir. Retro görünümlü bir sebze, pekâlâ yeniden ekilemeyen yeni bir seleksiyon olabilir.

Onları yetiştirmek için dört neden

1. Bahçenize uyum

İlk yıl en güçlü ve en az fark edilen avantaj budur. Her sezon aynı yere yeniden ekilen bir popülasyon çeşidi doğal seçilime uğrar: Toprağınıza, ikliminize ve sulama düzeninize en iyi uyum sağlayan bitkiler, çimlenebilirliği en yüksek tohumları üretir. Üç ya da dört döngünün sonunda, başka hiçbir yerde bulunmayan, arazinize uyarlanmış bir soy yetiştirirsiniz.

Bu mekanizma, iklimin istikrarsız olduğu bir ortamda özellikle önem kazanır: yıldan yıla uyum sağlayan bir çeşit, başlangıçta ne kadar verimli olursa olsun, değişmeden kalan bir çeşitten daha değerlidir.

2. Dayanıklılık

Desteksiz seleksiyonla geliştirilen birçok eski çeşit daha azıyla yetinir: daha az su, daha az azot, daha az müdahale. En iyi koşullarda genellikle daha düşük verim verirler; ortalama koşullarda ise belirgin biçimde daha güvenilirdirler — bu da yaz ortasında bazen tatile çıkılan bir aile sebze bahçesinin gerçek koşullarına karşılık gelir.

Ayrıca birçoğunun, sürekli sulama yapılmadan gerçekleştirilen seleksiyonun doğrudan sonucu olarak daha gelişmiş bir kök sistemi vardır.

3. Lezzet ve çeşitlilik

İlk göze çarpan da budur. Noire de Crimée domatesi, içi pembe ve beyaz spiral desenli Chioggia pancarı, bir Musquée de Provence kabağı: bunlar taşımacılık ve standart boyut testlerinden geçmek zorunda kalmamış şekiller, renkler ve lezzetlerdir.

Eski çeşitler koleksiyonumuzdan bazı örnekler:

• Tomate Noire de Crimée — yoğun, hafif tuzlu aromalı; sıcağa ve kuraklığa dayanıklıdır.
• Tomate Ananas — sarı ve kırmızı alacalı iri meyveler verir; asit oranı düşüktür. Gelişim süresi uzun olduğundan sıcak yazlar için uygundur.
• Betterave Chioggia — kesildiğinde iç kısmında eşmerkezli halkalar ortaya çıkar; ince dilimler hâlinde çiğken göz alıcıdır.
• Tomate Green Zebra — yeşil ve sarı çizgili, mayhoş aromalı; olgunluğu rengine değil, dokusuna bakılarak anlaşılır.
• Tomate Marmande ve Saint-Pierre — Fransız sebze bahçesinin dayanıklı ve düzenli verim veren iki güvenilir çeşidi.
• Aji Charapita biberi — çok küçük, son derece aromalı; bulunması imkânsız olanı arayanlar için.

Ayrıca Evde yetiştirilebilecek nadir ve sıra dışı tohumlar yazımıza da göz atın.

4. Özerklik

Eski bir çeşit tohumu satın almak abonelik değil, tek seferlik bir alışveriştir. Tohumlarınızı hasat etmek biraz yöntem gerektirir, ancak hiçbir ekipman gerekmez — bir cam kavanoz, kraft kâğıdı ve kuru bir yer yeterlidir. Tohumlarınızı bir yıldan diğerine nasıl saklayabilirsiniz? yazımıza göz atın.

Daha geniş ölçekte korudukları şey

Gerçekten yetiştirilen sebze çeşitlerinin sayısı XX. yüzyıl boyunca büyük ölçüde azaldı^e yüzyıl boyunca, üretim dağıtımın gerekliliklerini karşılayan az sayıda tipe yoğunlaştıkça: düzenli irilik, toplu olgunlaşma, taşımaya ve soğuk hava deposunda saklamaya dayanıklılık. Birçok yerel çeşit, kendi ölçeğinde bir pazar bulunmadığı için ticari kataloglardan kayboldu.

Onlar ancak onları yeniden ekmeye devam edenler sayesinde varlığını sürdürür: bahçıvanlar, tohum dernekleri, bölgesel koruma merkezleri ve takas ağları. Bu koruma yalnızca kültürel mirasla ilgili değildir — dar bir genetik taban, ister yeni hastalıklar ister tekrarlayan kuraklıklar söz konusu olsun, değişimlere kötü uyum sağlar. Bahçelerde korunan çeşitlilik bir uyum rezervi oluşturur ve kaybedildikten sonra yeniden oluşturulamaz.

Eski çeşitler yaban hayatı için de doğrudan önem taşır: çiçeklenme zamana daha fazla yayılır ve çiçekler, çiçeğin meyve lehine göz ardı edildiği bazı modern seleksiyonlardakilere kıyasla çoğu zaman tozlayıcılar için daha erişilebilirdir. Arı dostu bitkilerimize göz atın.

Nasıl başarılı olunur

Daha zor değillerdir, ancak modern bir seleksiyondan biraz farklı yetiştirilirler.

• Çeşitliliği kabul edin. Meyveler aynı irilikte veya aynı tarihte olgunlaşmayacaktır. Bu, ev bahçesinde bir avantajdır: hasat, her şeyin on gün içinde gelmesi yerine birkaç haftaya yayılır.
• Aşırı gübrelemeyin. Birçok eski çeşit fazla azota kötü tepki verir: aşırı yapraklanma, az meyve ve hastalıklara karşı artan hassasiyet. Dikim sırasında verilen bir miktar olgun kompost yeterlidir.
• Aralarında bolca mesafe bırakın. Bu çeşitler çoğu zaman kompakt modern çeşitlerden daha güçlü gelişir ve daha fazla yer kaplar — alışılagelmiş ölçütlerin gösterdiğinden %20 ila %30 daha fazla alan bırakın.
• Bölgenize göre seçim yapın. Provence'ta seçilmiş bir çeşit, Bretagne'da aynı şekilde gelişmez. Geniş ölçekte yetiştirilen çeşitlerle başlayın; ardından deneyim kazandıkça daha yerel çeşitlere yönelin.
• Birkaç tane yetiştirin. Tek bir çeşit yerine üç domates çeşidi yetiştirin: Bu, kötü bir yıla karşı en iyi güvencedir ve bahçenize uygun olanı keşfetmenin en iyi yoludur.
• Gözlemlediklerinizi not edin. Seçimin temeli budur: tohumluk olarak bir bitki ayırırken, patikaya en yakın olanı değil, size en iyi sonucu vereni seçin.

Nereden başlamalı?

İlk yıl için mantıklı bir sıra:

1. Farklı tiplerde iki veya üç eski domates çeşidi — biri salatalık, biri pişirmelik, biri kiraz domates. Lezzet farkının en belirgin olduğu ve tohumlarının yeniden alınmasının en kolay olduğu tür budur. Eski domates tohumlarına bakın.
2. Bir marul ve bir fasulye — bunlar da kendine döllenen türlerdir; gelişim döngüleri kısadır ve tohum hasadı çok kolaydır.
3. Bir pancar veya kabak — yabancı döllenen türlerdir; bu nedenle tohum hasadı biraz daha teknik olsa da yetiştirilmeleri kolaydır.

Bir sezonda, hiçbir şey satın almadan üç türü yeniden ekmeye yetecek kadar tohum elde eder ve sonuçlarını yerinde değerlendirebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Eski çeşitler daha mı az verimlidir?

İdeal koşullarda — gübrelenmiş toprak, sulama, bitki koruma — çoğu zaman evet. Orta düzeydeki koşullarda fark belirgin biçimde azalır, hatta bazen tersine döner. Karşılaştırma yalnızca gerçekten yetiştirdiğiniz koşullarda anlamlıdır; bir deneme istasyonunun koşullarında değil.

Hastalıklara karşı daha mı hassastırlar?

Bu değişkendir; her iki yöndeki genellemelerden de kaçınmak gerekir. Modern seleksiyonlar çoğu zaman belirli patojenlere karşı hedeflenmiş dirençler içerir ve bu dirençler, etkisiz hâle getirilmedikleri sürece çok etkilidir. Ata çeşitleri ise genel toleransa ve çeşitliliğe dayanır: Bir çeşit yerine üç çeşit yetiştirirseniz hiçbir zaman tüm ürünü kaybetmezsiniz.

Bunlar satılabilir veya takas edilebilir mi?

Hobi bahçıvanlarına tohum satışı Fransa ve Avrupa Birliği'nde düzenlemelere tabidir, ancak yasaldır. Yasal çerçeveyi Fransa ve Avrupa'da tohum satışı başlıklı yazıda ayrıntılı olarak açıklıyoruz. Bireyler arasındaki takas ise serbestçe yapılır — tohum takasları, kütüphanelerin tohum kütüphaneleri ve yerel ağlar aracılığıyla.

Hangi çeşitlerle başlamalı?

Tohum hasadının kolay olduğu kendine döllenen türlerle başlayın: domates, fasulye, bezelye ve marul. İyi seçilmiş bir ata domatesi ilk yıldan itibaren tatmin edici bir ürün ve sonraki yıl için aslına sadık tohumlar verir.

Ata çeşidi organik olduğu anlamına mı gelir?

Hayır, bunlar birbirinden bağımsız iki kriterdir. Ata çeşidi konvansiyonel yöntemlerle üretilebilir; F1 çeşidi ise organik olarak sertifikalandırılabilir. Organik ve konvansiyonel tohumlar başlıklı yazıya bakın.

Seleksiyon yapmak için yerim yoksa ne olacak?

Bu gerekli değildir. Her yıl en iyi verimi veren bitkinin tohumlarını yeniden ekmek, uyum sürecini başlatmak için yeterlidir. Sayım ve izolasyon gerektiren resmî seleksiyon, yalnızca başkaları için bir çeşit oluşturmak veya korumak isteyenleri ilgilendirir.

Akılda tutulması gerekenler

Ata çeşitleri yetiştirmek, yalnızca bir mirası koruma eylemi değildir: Yeniden tohum veren, bahçenize uyum sağlayan ve çeşitliliği kötü yıllara karşı en iyi güvencenizi oluşturan bitkileri seçmektir. Lezzet ise bir avantajdır — hem de küçümsenecek bir avantaj değil.

Daha fazlası için

• F1, hibrit ve yeniden üretilebilir tohumlar arasındaki fark nedir?
• Ata domates tohumları: çeşitler, ekim ve bakım
• Tohumlar bir yıldan diğerine nasıl saklanır?
• Evde yetiştirebileceğiniz nadir ve sıra dışı tohumlar

Ata çeşitleri koleksiyonumuzu keşfedin — hepsi tohumdan yeniden üretilebilir; hasat edip bir yıldan diğerine yeniden ekebilirsiniz.