Tümsekli tarım: Canlı ve kendi kendine yeten bir toprak için kadim bir teknik

Bu makalede 9 ⌄

Tümsek, permakültürün simgesi hâline geldi; öyle ki çoğu zaman ne işe yaradığını sormadan inşa ediliyor. Oysa bu duruma göre şekillenen bir tekniktir ve özellikle de birbirinin zıddı iki biçimi vardır; bunlardan biri sistematik olarak unutulur.

Toprak üzerine yükseltilen tümsek drenaj sağlar ve ısıtır. Gömülü tümsek ise suyu tutar. Bunlar birbirine zıt iki soruna verilen iki yanıttır ve başlangıçta yapılan bu seçim, geri kalan her şeyi belirler.

Ortak ilke: sünger olarak odun

Hangi biçim seçilirse seçilsin, yöntemin özü aynıdır: ekim alanının altında gömülü, ayrışmakta olan odun.

Bu odun bir sünger gibi davranır: yağmur suyunu emer ve kurak dönemde yavaşça geri verir. Ayrışırken besinleri yavaş yavaş serbest bırakır ve mantar ağı tarafından kolonileştirilen kalıcı bir gözeneklilik oluşturur. Gerçek bir tümseği basitçe yükseltilmiş bir toprak yığınından ayıran şey budur.

İki biçim arasındaki fark, bu süngerin toprak seviyesine göre nerede bulunduğudur — dolayısıyla buharlaşmaya açık mı olduğu, yoksa toprak tarafından korunup korunmadığıdır.

İki biçim, birbirine zıt iki amaç

Yükseltilmiş tümsek — drenaj sağlamak için

Odun ve organik katmanlar mevcut toprağın üzerine yükseltilir. 30 ila 60 cm yüksekliğinde tümsek biçimli bir sırt elde edilir.

• Drenaj sağlar — kök bölgesi yükseltilmiştir ve fazla su tahliye olur. Kışın köklerin havasız kalmasının ürünleri mahvettiği killi topraklarda bir numaralı gerekçe budur.
• Daha erken ısınır — yükseltilmiş ve yanları açıkta olan bir kütle, ilkbaharda iki ila üç hafta kazanır. Serin bölgelerde bu belirleyicidir.
• Ekilebilir yüzeyi artırır — yan eğimler sayesinde, aynı alanı kaplayan düz bir yataktan yaklaşık %30 daha fazla.
• Ama kurur — aynı açıkta kalan yüzey, buharlaşma ve rüzgâr nedeniyle o kadar su kaybı demektir.

Gömülü tümsek — suyu tutmak için

Odun, toprak seviyesinin altına, bir hendeğin içine yerleştirilir ve ardından çıkarılan toprakla örtülür. Sonuç toprak seviyesinde veya hafifçe bombelidir — artık gerçekten bir tümsek değildir ve fikir de budur.

• Sünger korunur — toprağın serin bölgesine gömüldüğü için doğrudan buharlaşmadan ve rüzgârdan korunur. Yağışlarla yeniden dolar ve suyu derinlere, doğrudan kök bölgesine verir.
• Sulamayı azaltır — kuru iklimlerde veya suyu geçiren topraklarda temel amaç budur.
• Yüzey akışını sınırlar — hafif bir çöküntü suyu akıp gitmek yerine tutar; bu, eğimli arazide önemlidir.
• Ancak drenaj sağlamaz — ve aşağıda ayrıntılı olarak açıklanan mutlak sınırı budur.

Seç

Durum	Uygun biçim	Neden
Killi, ağır, drenajı kötü toprak	Yükseltilmiş	Drenaj ve ısınma, bu toprakların iki büyük kusurunu giderir
Nemli iklim, serin bölge	Yükseltilmiş	İlkbaharda erken gelişim, kışın daha az havasızlık
Yüksek yeraltı suyu, su baskınına açık arazi	Yükseltilmiş	Permakültürden çok daha önceye dayanan tarihsel kullanım
Kumlu, geçirgen toprak	Gömülü	Zaten fazla drenaj yapar; gömülü sünger tam olarak bu kusuru giderir
Kuru iklim, sıcak yazlar	Gömülü	Maksimum su tutma, minimum buharlaşma
Kuru eğimli arazi	Gömülü, eğime dik	Yüzey akışını çekerek ona maruz kalmayı önler
Derinliği sıkışmış veya kirlenmiş toprak	Yükseltilmiş	Mevcut toprağa dokunmadan üzerinde yetiştirme yapılır
Zaten verimli ve iyi yapılandırılmış toprak	Hiçbiri	Malçlanmış düz bir yatak, çok daha az emekle aynı verimi sağlar

Yükseltilmiş bir tümsek oluşturmak

Odun çekirdekli sandviç tümsek, en yaygın biçimdir. İdeal olarak sonbaharda oluşturulmalıdır; böylece kış ayrışmayı başlatır.

Boyutlar

• Genişlik: en fazla 1,20 m — bundan daha geniş olursa üzerine çıkmadan merkeze ulaşamazsınız; bir tümseği bastırmak da avantajını ortadan kaldırır.
• Yükseklik: 30 ila 60 cm. İlk yıl üçte bir oranında çökecektir.
• Kuzey-güney yönelimi tercih edilir; böylece iki yamaç da ışık alır. Yollar 50 ila 60 cm genişliğinde olmalı.

Aşamalar

1. Bitki örtüsünü biçin, kökünden sökmeyin ve toprağı iyice sulayın. Herkesin unuttuğu adım: Bir tümseğin altındaki kuru toprak uzun süre kuru kalır.
2. Baskısız kahverengi karton serin, yapışkanları çıkarılmış ve parçaları 15 cm üst üste bindirilmiş olsun. Herbisit kullanmadan çok yıllık bitkileri boğar.
3. Odun çekirdeği — kalından inceye doğru 30 ila 40 cm kütük, dal ve ince dal parçaları. Büyük boşlukları azaltmak için bastırın.
4. Azotlu bir katman — taze çim biçme artıkları, gübre, ısırgan otu. Odunun karbonunu dengeler.
5. Kahverengi bir katman — 15 ila 20 cm ölü yaprak, saman, parçalanmış dal ve bitki artıkları.
6. Toprak — olgun kompostla karıştırılmış 15 ila 20 cm üst toprak. Ekim yapacağınız yer burasıdır.
7. Malçlama — hemen 5 ila 10 cm. Çıplak bir tümsek ilk yağmurda erozyona uğrar.

Gömülü bir tümsek oluşturmak

Kuru iklim ve geçirgen toprak için olan seçenek. Daha fazla kazı çalışması gerektirir, ancak hemen kullanılabilir bir sonuç verir.

Aşamalar

1. 30 ila 50 cm derinliğinde, 1 ila 1,20 m genişliğinde bir hendek kazın. Eğimli arazide, yüzey akışını kesmesi için hendeği eğime dik yönde açın.
2. Toprakları birbirinden ayırın. Yöntemin teknik açıdan en önemli noktası budur: İlk 20 santimetreyi — canlı bitkisel toprağı — daha fakir alt topraktan ayrı olarak bir kenara alın. Aynı yere geri konmayacaklardır.
3. Alt kısmı gevşetin; toprağı ters çevirmeden bel küreğiyle işleyin ki su aşağı doğru akmaya devam edebilsin.
4. Ahşap altta — 20 ila 30 cm. Burada zaten ölmüş ve kısmen ayrışmış, süngerimsi, tırnakla ufalanan ahşabı tercih edin: taze ahşabın bütün bir mevsimde yapacağını anında emer. Üzerini kapatmadan önce bolca sulayın — başlangıçta tamamen doymuş olmalıdır.
5. Azot içeren bir katman — yükseltilmiş versiyondakiyle aynı role sahiptir ve aynı derecede vazgeçilmezdir.
6. Önce alt toprak, ardından yüzeyde bitkisel toprak — tabakalanmayı tersine çevirmek yerine doğal katmanlaşmayı yeniden oluşturursunuz.
7. Kalın malç, 8 ila 10 cm. Kuru iklimde süngerin üstten boşalmasını engelleyen şey budur.

Burada karton gereksizdir: Üzerine geri serilen toprak mevcut bitki örtüsünü zaten boğar.

Kesin karşı endikasyon: killi toprağı asla kazmayın. Kilde açılan bir çukur küvet gibi davranır — su içine girer ve dışarı çıkamaz. Ahşap bu durumda anaerobik ortamda çürür, kökler için zehirli bileşikler üretir ve düzeltilemeyecek kadar kötü kokulu bir cep oluşur. Killi toprakta istisnasız olarak yükseltilmiş versiyon uygulanmalıdır.

Kabul edilmesi gereken ikinci maliyet: kazı yaparken mevcut yapıyı ve bölgenin mikoriza ağını yok edersiniz. Bu, tek seferlik bir yatırımdır — on yıl geçmeden yeniden yapılmaz — ancak bunu bilmek gerekir; ayrıca zaten iyi durumdaki bir toprağı kazmamak için bir neden daha vardır.

Her iki durumda da kullanılacak ahşaplar

• Mükemmel — yumuşak yapraklı ağaçlar: kavak, söğüt, huş, kızılağaç, ıhlamur. Hızlı ayrışır.
• İyi ama yavaş — meşe, kayın, meyve ağaçları. Çok uzun süreli sünger etkisi sağlar.
• Kaçınılması gerekenler — bol miktarda iğne yapraklı ağaç (asitlendirir ve yavaş ayrışır), ceviz (kökleri engelleyen juglon), yalancı akasya ve kestane (çürümeye dayanıklıdır; asla ayrışmazlar) ile işlenmiş, boyanmış veya verniklenmiş her türlü ahşap.

Azot açlığı: kimsenin önceden söylemediği zorluk

Her iki biçimi de kapsar ve ilk yıl hayal kırıklığının başlıca nedenidir.

Odun, karbon bakımından son derece zengin ve azot bakımından fakirdir. Onu parçalayan mikroorganizmaların her ikisine de ihtiyacı vardır: Besin dengelerini sağlamak için çevredeki toprakta bulunan azotu alırlar. Bu azot kaybolmaz — biyokütlelerinde tutulur ve daha sonra geri verilir — ancak bu sırada ürünleriniz azot eksikliği yaşar. Belirti: soluk yapraklar, durmuş büyüme ve görünürde hiçbir neden yokken cılız fideler.

Üç önlem:

• Azot katmanı — Tam olarak bunun için kullanılır. Atlamayın.
• Yeterli toprak kalınlığı — Kritik dönem boyunca kökleri odundan 15 ila 20 cm ayırır.
• İlk yıl yetiştirilecek ürünlerin seçimi — Kendi azotunu bağlayan baklagiller ve yüzeysel köklü kabakgiller: bal kabakları, kabaklar, balkabakları, fasulyeler, bezelyeler. Besin ihtiyacı yüksek yapraklı sebzelerden — lahanalar, marullar, ıspanaklar — ve uzun köklü bitkilerden kaçının.

Toprağın altındaki versiyonun bir avantajı: Odun daha derinde olduğundan ekim alanı bu etkiden biraz daha iyi yalıtılır.

İlk üç yıl

• 1. yıl — yükseltilmiş versiyonda yaklaşık üçte bir oranında çökme ve olası azot açlığı görülür; yalnızca uygun ürünleri yetiştirin. Sezon boyunca malç takviyesi yapın.
• 2. yıl — denge oluşur. Odun besin salmaya başlar, toprak yaşamı yerleşir ve yetiştirilebilecek ürün çeşitliliği artar. Genellikle verim açısından en iyi yıldır.
• 3. yıl ve sonrası — olgunluk dönemi: yüksek su tutma kapasitesi, istikrarlı verimlilik, çok daha az sulama. Artık her şey yetiştirilebilir.

Bakım : Her sonbahar yüzeye organik madde ekleyerek takviye edin. Hiçbir zaman toprağı altüst etmeyin — oluşturduğunuz katmanlaşma, sistemin çalışmasını sağlayan şeydir. Yeniden kurmadan önce beş ila on yıl bekleyin; o zamana kadar merkezdeki odun humusa dönüşmüş olacaktır.

Diğer çeşitler

• Lazanya yatağı — Odun kullanılmadan, yalnızca dönüşümlü kahverengi ve yeşil katmanlardan oluşur. Daha hızlı kurulur, daha alçaktır ve daha fazla çöker. Odununuz yoksa iyi bir çözümdür.
• Yuvarlak “anahtar deliği” yükseltilmiş yatak (keyhole) — Ortasına erişim girintisi açılmış dairesel yatak. Ekili alan / patika oranı mükemmeldir; küçük alanlara uygundur.
• Kenarlı yükseltilmiş yatak — Tahtalar veya kütüklerle çevrelenir. Daha düzenlidir, erozyon daha azdır; ancak yan yüzey alanı daha küçüktür.
• Basit yükseltilmiş yatak — İçinde odun çekirdeği olmadan, 20 cm iyileştirilmiş toprak. Sünger etkisi yoktur; ancak azot açlığı yaşanmadan hemen ekim yapılabilir.

Sık sorulan sorular

Gömülü mü, yükseltilmiş mi; kararsız kalırsam?

Kendinize yalnızca şu soruyu sorun: sorununuz fazla su mu, yoksa su eksikliği mi? Bitkileriniz kışın zorlanıyorsa yükseltilmiş yapın. Temmuzda zorlanıyorsa gömün. Toprağınız killi ise iklim ne olursa olsun yanıt yükseltilmiş versiyondur.

Yapmadan önce otları temizlemek gerekir mi?

Yükseltilmiş versiyonda hayır: otları dipten biçin ve kartonla örtün; boğulan otlar organik maddeye dönüşür, ölü kökleri de yararlı kanallar bırakır. Gömülü versiyonda ise alanı sıyırdığınız için bu soru ortaya çıkmaz.

İlkbaharda yapılabilir mi?

Evet, ancak ayrışma kış boyunca başlamamış olacağından azot açlığı daha belirgin olacaktır. Azotça zengin katmanı artırın ve ilk sezonda kendinizi kabaklar ile fasulyeyle sınırlayın.

Tepelikler tarla farelerini çeker mi?

Odun çekirdeğindeki boşluklar, özellikle yükseltilmiş versiyonda tarla farelerine barınak sağlayabilir. Buna karşı iki önlem vardır: odunu düzgünce sıkıştırmak ve baskı fazlaysa kartondan önce toprağın üzerine küçük gözlü bir tel örgü sermek.

Hügelkultur yöntemiyle farkı nedir?

İlke aynıdır. Almanca Hügelkultur terimi, permakültürün benimsemesinden çok önce Orta Avrupa’da belgelenmiş bir uygulama olan, özünde odun bulunan tepelik anlamına gelir. Yükseltilmiş ve gömülü iki varyantı da orada zaten birlikte bulunuyordu.

Yapımı ne kadar sürer?

Malzemelerin toplanması hariç, 5 m uzunluğunda yükseltilmiş bir tepelik için iki kişiyle iyi bir yarım gün gerekir. Gömülü versiyonda toprak kazısı nedeniyle bu süreyi iki katı olarak hesaplayın. On tane yapmadan önce yöntemin arazinize uygun olup olmadığını anlamak için önce yalnızca bir tane ile başlayın.

Teras veya beton plaka üzerine tepelik yapılabilir mi?

Evet, kenarlarla çevrili ve tabanında drenaj katmanı bulunan bir versiyonla yapılabilir. Ağırlığa dikkat: suya doymuş 5 m²’lik bir tepelik birkaç ton ağırlığında olabilir. Yalnızca zemindeki beton plakalar için uygundur.

Akılda tutulması gerekenler

Tepelik bir sembol değil, belirli bir soruna verilen yanıttır — hem de bu sorunlardan iki tane vardır. Suyu tahliye etmek için yükseltin, suyu tutmak için gömün; toprağınız zaten iyi durumdaysa ikisini de yapmayın. Her iki durumda da ilk yılı hesaba katın: önceden bilgilendirilmeyenleri yöntemden soğutan dönem budur.

Daha fazlası için

• Farklı toprak türleri: onları tanımak ve iyileştirmek
• Sulamasız sebze bahçesi oluşturmak: malç, yer örtücüler ve malçlama
• Canlı toprağın temelleri
• Permakültür yöntemiyle sebze bahçesi nasıl yapılır?

Tepenizin ilk yılı için: başta balkabakları, kabaklar ve fasulyeler olmak üzere sebze tohumlarımız ve yamaçları kaplamak için yeşil gübre bitkilerimiz.