Λεξικό του κηπουρού περμακουλτούρα: 50 όροι που πρέπει να γνωρίζετε

Η φυσική κηπουρική έχει το δικό της λεξιλόγιο, το οποίο συχνά αποθαρρύνει τους αρχάριους: διαβάζει κανείς «BRF», «αλλογάμο», «κρούστα επιφάνειας» ή «hügelkultur» χωρίς καμία εξήγηση για το τι σημαίνουν. Ωστόσο, αυτές οι λέξεις δεν είναι αδικαιολόγητη ορολογία: καθεμία δηλώνει μια συγκεκριμένη πραγματικότητα που αλλάζει κάτι στον κήπο.

Ακολουθούν πενήντα όροι ταξινομημένοι ανά θεματική ενότητα, με τον ορισμό του καθενός και, κυρίως, τι συνεπάγεται πρακτικά.

Το έδαφος και η ζωή του

• Υφή — η αναλογία άμμου, ιλύος και αργίλου ενός εδάφους. Πρακτικά δεν τροποποιείται: προσαρμοζόμαστε σε αυτήν.
• Δομή — ο τρόπος με τον οποίο αυτά τα σωματίδια ενώνονται σε σβώλους. Σε αντίθεση με την υφή, εξαρτάται εξ ολοκλήρου από τις πρακτικές σας.
• Συσσωμάτωμα — ένας σβώλος χώματος, συγκολλημένος από τις εκκρίσεις της εδαφικής ζωής. Η παρουσία του είναι ο καλύτερος δείκτης υγιούς εδάφους.
• Κρούστα επιφάνειας — σχηματισμός αδιαπέραστης κρούστας στην επιφάνεια από την πρόσκρουση των σταγόνων της βροχής. Μάστιγα των ιλυωδών εδαφών· η μόνη λύση είναι να μην αφήνουμε ποτέ το έδαφος γυμνό.
• Σόλα οργώματος — συμπιεσμένο στρώμα ακριβώς κάτω από το βάθος εργασίας ενός σκαπτικού. Το νερό και οι ρίζες δεν το διαπερνούν πλέον.
• Στραγγισμένο — λέγεται για έδαφος που έχει αποβάλει το πλεονάζον νερό του και μπορεί να καλλιεργηθεί χωρίς να συμπιεστεί. Δοκιμή: μια σφιχτή χούφτα δεν αφήνει νερό και θρυμματίζεται όταν ανοίξεις το χέρι.
• Χούμος — το σταθερό κλάσμα της οργανικής ύλης, τελικό αποτέλεσμα της αποσύνθεσης. Συγκρατεί νερό και θρεπτικά συστατικά σαν σφουγγάρι.
• Μεταλλοποίηση — μετατροπή της οργανικής ύλης σε στοιχεία που μπορούν να αφομοιωθούν από τα φυτά, από τους μικροοργανισμούς.
• Ριζόσφαιρα — τα λίγα χιλιοστά εδάφους γύρω από τις ρίζες, όπου η μικροβιακή ζωή είναι πιο πυκνή.
• Ριζικά εκκρίματα — σάκχαρα και οξέα που απελευθερώνονται από τις ρίζες για να θρέψουν αυτή την κοινότητα. Το φυτό καλλιεργεί κυριολεκτικά το μικροβίωμά του.
• Μυκόρριζα — συμβίωση μεταξύ ενός μύκητα και των ριζών ενός φυτού: σάκχαρα με αντάλλαγμα νερό και ανόργανα στοιχεία. Καταστρέφεται από το βαθύ όργωμα του εδάφους.
• Μυκήλιο — το δίκτυο νηματίων που αποτελεί το σώμα ενός μύκητα. Αυτό που αποκαλούμε «μανιτάρι» είναι μόνο το καρποφόρο σώμα του.
• Ρίζωμα — μικρό εξόγκωμα στις ρίζες των ψυχανθών, όπου φιλοξενούνται βακτήρια που δεσμεύουν άζωτο.
• Σωρός σκωλήκων — περιττώματα γαιοσκώληκα, σαφώς πλουσιότερα από το γύρω χώμα.
• Αναλογία C/N — η αναλογία άνθρακα προς άζωτο ενός υλικού. Καθορίζει την ταχύτητα αποσύνθεσης και εξηγεί τα περισσότερα αποτυχημένα κομπόστ.
• Αζωτούχα πείνα — προσωρινή δέσμευση του αζώτου του εδάφους από μικροοργανισμούς που αποσυνθέτουν υλικό με υπερβολικά υψηλή περιεκτικότητα σε άνθρακα. Σύμπτωμα: ωχρό φύλλωμα, αναστολή της ανάπτυξης.
• Εδαφοβελτιωτικό — υλικό που βελτιώνει τη δομή του εδάφους (κομπόστ, κοπριά). Διακρίνεται από το λίπασμα, το οποίο παρέχει άμεσα αφομοιώσιμα θρεπτικά στοιχεία.
• Βιοενδεικτικό φυτό — αυτοφυές φυτό του οποίου η επικρατούσα παρουσία παρέχει πληροφορίες για την κατάσταση του εδάφους: τσουκνίδα για το άζωτο, πολυκόμπι για την υπερβολική υγρασία, πεντάνευρο για τη συμπίεση.

Οι έννοιες αυτές αναπτύσσονται στα άρθρα Οι βασικές αρχές του ζωντανού εδάφους και Οι διαφορετικοί τύποι εδάφους.

Οι σπόροι

• Σταθεροποιημένη ποικιλία (ή πληθυσμιακή ποικιλία) — σταθερή ποικιλία, της οποίας οι σπόροι δίνουν ξανά το ίδιο φυτό. Αυτό επιτρέπει την επανασπορά.
• Υβρίδιο F1 — πρώτη γενιά που προκύπτει από τη διασταύρωση δύο καθαρών γενετικών γραμμών. Είναι ζωηρό και ομοιόμορφο, αλλά δεν αναπαράγεται πιστά με επανασπορά.
• Διαχωρισμός — τυχαία ανακατανομή των χαρακτηριστικών στη δεύτερη γενιά (F2). Αυτό καθιστά τους F1 απρόβλεπτους όταν ξανασπέρνονται.
• Αυτογαμές — είδος που αυτογονιμοποιείται: ντομάτα, φασόλι, μπιζέλι, μαρούλι. Οι τυχαίες διασταυρώσεις είναι σπάνιες, επομένως η συγκομιδή σπόρων είναι εύκολη.
• Αλλογενές — είδος με υποχρεωτική σταυρεπικονίαση: κολοκύθες, λάχανα, καρότα. Απαιτεί επαρκή αριθμό φυτών και απομόνωση των ποικιλιών.
• Φυτό για σποροπαραγωγή — το ένα ή τα περισσότερα φυτά που αφήνονται σκόπιμα να σποριάσουν. Η επιλογή τους καθορίζει την ποιότητα των μελλοντικών συγκομιδών.
• Παραδοσιακός σπόρος — σπόρος που αναπαράγεται από τον ίδιο τον παραγωγό, συχνά με τοπική επιλογή.
• Στρωμάτωση — έκθεση στο κρύο, απαραίτητη για τη διακοπή του λήθαργου ορισμένων σπόρων, ιδιαίτερα των δέντρων και των πολυετών φυτών.
• Σκαριφισμός — σκόπιμη φθορά του περιβλήματος ενός σκληρού σπόρου, ώστε να επιτραπεί η είσοδος του νερού.
• Σπερματικό περίβλημα — το προστατευτικό περίβλημα του σπόρου.
• Κοτυληδόνες — τα πρώτα, στρογγυλεμένα φύλλα, που προέρχονται από τον ίδιο τον σπόρο. Τα επόμενα είναι τα «αληθινά φύλλα», στο στάδιο κατά το οποίο γίνεται η μεταφύτευση.
• Αιτιόλωση — μη φυσιολογική επιμήκυνση των βλαστών λόγω έλλειψης φωτός. Το κλασικό πρόβλημα των σπορείων που γίνονται πολύ νωρίς.
• Σκλήρυνση — σταδιακή προσαρμογή των φυτών στις εξωτερικές συνθήκες πριν από την οριστική φύτευση.
• Εαρινοποίηση — η ανάγκη ορισμένων διετών φυτών για έκθεση στο κρύο, ώστε να ανθίσουν την επόμενη χρονιά.
• Τήξη των σποροφύτων — μυκητιακή ασθένεια που προκαλεί την κατάρρευση των νεαρών φυτών στον λαιμό. Ευνοείται από κρύο και υπερβολικά υγρό υπόστρωμα.

Δείτε τα άρθρα Ποια είναι η διαφορά μεταξύ σπόρων F1, υβριδίων και αναπαραγώγιμων ποικιλιών; και Πώς να διατηρείτε τους σπόρους σας.

Οι τεχνικές

• Εδαφοκάλυψη (ή mulch) — οργανική κάλυψη του εδάφους. Μειώνει την εξάτμιση, περιορίζει τα ζιζάνια και, καθώς αποσυντίθεται, τροφοδοτεί τη ζωή του εδάφους.
• BRF — θρυμματισμένο ξύλο κλαδιών: τεμαχισμένα νεαρά κλαδιά φυλλοβόλων δέντρων. Εξαιρετικό στην επιφάνεια, προκαλεί έλλειψη αζώτου αν ενσωματωθεί στο έδαφος.
• Σκίαση — αδιαφανής κάλυψη (μουσαμάς, χαρτόνι) για την ασφυξία της βλάστησης χωρίς ζιζανιοκτόνο.
• Grelinette — πιρούνα με δόντια και διπλή λαβή, που αποσυμπιέζει το έδαφος χωρίς να αναστρέφει τα στρώματα.
• Υπερυψωμένο παρτέρι — παρτέρι ανυψωμένο, συχνά με πυρήνα από ξύλο. Αποστραγγίζει και θερμαίνεται· υπάρχει επίσης σε υπόγεια εκδοχή, η οποία συγκρατεί το νερό.
• Hügelkultur — γερμανικός όρος που δηλώνει συγκεκριμένα το υπερυψωμένο παρτέρι με πυρήνα από ξύλο.
• Λαζάνια — παρτέρι που δημιουργείται με εναλλασσόμενες στρώσεις καφέ και πράσινων υλικών, χωρίς ξύλο.
• Χλωρή λίπανση — φυτό που σπέρνεται για το έδαφος και όχι για συγκομιδή: το καλύπτει, το δομεί, δεσμεύει άζωτο ή παγιδεύει νιτρικά.
• Καλλιέργεια-παγίδα νιτρικών — φυτοκάλυψη που δεσμεύει το διαλυτό άζωτο πριν εκπλυθεί από τις βροχές.
• Αμειψισπορά — εναλλαγή των βοτανικών οικογενειών από τη μία χρονιά στην άλλη στο ίδιο παρτέρι.
• Ενδιάμεση καλλιέργεια — σύντομη καλλιέργεια που τοποθετείται ανάμεσα σε δύο κύριες καλλιέργειες.
• Διαδοχική σπορά — κλιμακωτές σπορές του ίδιου είδους για την κατανομή της συγκομιδής στον χρόνο.
• Αραίωμα — αφαίρεση των υπεράριθμων νεαρών φυταρίων ώστε να δοθεί χώρος στα υπόλοιπα.
• Μεταφύτευση — μεταφορά ενός νεαρού φυτού από ένα δοχείο σε άλλο ή στο έδαφος.
• Λαίμαργος βλαστός — βλαστός που αναπτύσσεται στη μασχάλη ενός φύλλου, ιδίως στην ντομάτα.
• Λίκνισμα — διαχωρισμός των σπόρων από τα υπολείμματά τους με τη ροή του αέρα.
• Παστερίωση — ήπια θέρμανση ενός υποστρώματος για την εξάλειψη των ανταγωνιστών χωρίς την πλήρη αποστείρωσή του.

Η βιοποικιλότητα

• Ωφέλιμος οργανισμός — οργανισμός που ρυθμίζει τους εχθρούς των καλλιεργειών: πασχαλίτσα, συρφίδα, χρυσόπτερος, καραβίδα, σκαντζόχοιρος. Τα ενήλικα συχνά τρέφονται με νέκταρ, γι’ αυτό είναι απαραίτητα τα άνθη.
• Εχθρός καλλιεργειών — οργανισμός που καταναλώνει τις καλλιέργειες. Η έννοια είναι σχετική: η υπεραφθονία ενός εχθρού δείχνει κυρίως έλλειψη ρυθμιστικών οργανισμών.
• Αυτοφυές ζιζάνιο — αυτοφυές φυτό που δεν είναι επιθυμητό σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία. Ο όρος «βλαβερό χορτάρι» δεν έχει βοτανική σημασία.
• Συνοδευτικό φυτό — φυτό που συνδυάζεται με μια καλλιέργεια για να την προστατεύσει ή να την ευνοήσει.
• Φυτό-παγίδα — είδος πιο ελκυστικό από την καλλιέργεια που θέλουμε να προστατεύσουμε, το οποίο θυσιάζεται σκόπιμα. Το καπουτσίνο απέναντι στις αφίδες.
• Αλληλοπάθεια — έκκριση από ένα φυτό ουσιών που αναστέλλουν την ανάπτυξη άλλων φυτών. Αποδεδειγμένη περίπτωση: η καρυδιά και η γιουγκλόνη της.
• Μελιτοφόρο — φυτό που παράγει άφθονο νέκταρ και γύρη, προσελκύοντας επικονιαστές και ωφέλιμους οργανισμούς.
• Διασταυρούμενη επικονίαση — γονιμοποίηση με τη γύρη ενός άλλου ατόμου. Χρειάζεται έλεγχο όταν συλλέγετε τους δικούς σας σπόρους.

Δείτε τους Καλύτερους συνδυασμούς λαχανικών για τον λαχανόκηπο.

Ο σχεδιασμός με βάση την περμακουλτούρα

• Σχεδιασμός — ο συνολικός σχεδιασμός ενός χώρου, πριν από οποιαδήποτε υλοποίηση. Αυτός είναι ο πυρήνας της περμακουλτούρας, που συχνά περιορίζεται λανθασμένα σε τεχνικές.
• Χωροθέτηση — οργάνωση του χώρου ανάλογα με τη συχνότητα διέλευσης: ό,τι απαιτεί φροντίδα τοποθετείται πιο κοντά.
• Όροφος βλάστησης — επίπεδο βλάστησης. Ένα πολυεπίπεδο σύστημα καταλαμβάνει πολλαπλούς όγκους στην ίδια επιφάνεια.
• Επίδραση της παρυφής — η μεταβατική ζώνη ανάμεσα σε δύο περιβάλλοντα είναι πλουσιότερη και πιο παραγωγική από καθένα από αυτά. Εξ ου και το ενδιαφέρον των καμπύλων περιγραμμάτων.
• Δασόκηπος — εδώδιμο σύστημα που μιμείται την πολυεπίπεδη δομή ενός δάσους, με κυρίαρχους τους μύκητες και τα πολυετή φυτά.
• Μικροκλίμα — τοπικές συνθήκες διαφορετικές από το γενικό περιβάλλον: ένας νότιος τοίχος, μια κοιλότητα όπου συγκεντρώνεται παγετός, το καταφύγιο ενός φράχτη.
• Θερμική μάζα — στοιχείο που συσσωρεύει θερμότητα και την αποδίδει ξανά: τοίχος, πέτρα, υδάτινη επιφάνεια.
• Κλειστός κύκλος — κύκλος όπου η έξοδος ενός στοιχείου γίνεται η είσοδος ενός άλλου. Τα υπολείμματα της κουζίνας γίνονται κομπόστ, το οποίο γίνεται συγκομιδή.

Δείτε τις Βασικές αρχές της περμακουλτούρας και τον Σχεδιασμό ανάλογα με τις ζώνες και την έκθεση.

Πέντε συχνές συγχύσεις

1. Εδαφοβελτιωτικό και λίπασμα — το ένα βελτιώνει το έδαφος μακροπρόθεσμα, ενώ το άλλο θρέφει το φυτό άμεσα. Το κομπόστ είναι εδαφοβελτιωτικό, όχι λίπασμα.
2. Υβρίδιο και F1 — όλα τα F1 είναι υβρίδια, αλλά η υβριδοποίηση υπάρχει φυσικά και δεν είναι προβληματική.
3. Υφή και δομή — η πρώτη δεν αλλάζει, ενώ η δεύτερη εξαρτάται εξ ολοκλήρου από εσάς.
4. Περμακουλτούρα και βιολογική γεωργία — από τη μία, μια μέθοδος σχεδιασμού· από την άλλη, ένα κανονιστικό πλαίσιο προδιαγραφών.
5. Μανιτάρι και μυκήλιο — αυτό που συγκομίζουμε δεν είναι παρά το αναπαραγωγικό όργανο· ο οργανισμός ζει στο υπόστρωμα.

Βασικά σημεία

Αυτό το λεξιλόγιο δεν είναι ένα εμπόδιο που πρέπει να ξεπεράσετε πριν ασχοληθείτε με την κηπουρική: διαμορφώνεται μέσα από την ίδια την κηπουρική. Αρχικά, συγκρατήστε μόνο τους λίγους όρους που αλλάζουν μια πρακτική — δομή, εδαφοκάλυψη, αμειψισπορά, αυτογαμία, αζωτοπενία — και τα υπόλοιπα θα έρθουν από μόνα τους.

Για να μάθετε περισσότερα

• Πώς να δημιουργήσετε έναν λαχανόκηπο με βάση την περμακουλτούρα; Πλήρης οδηγός
• Ποιον εξοπλισμό να επιλέξετε για να ξεκινήσετε έναν φυσικό λαχανόκηπο;
• Το ημερολόγιο σποράς μήνα προς μήνα
• Η κομποστοποίηση: θρέψη του εδάφους με μίμηση της φύσης

Για να περάσετε από τη θεωρία στην πράξη: οι σπόροι λαχανικών μας και τα σετ για αρχάριους μας.